»Antisemitisme tegengaan door middel van spel. De Universiteit voor Joodse Studies ontwikkelt een computerspel tegen anti-joodse vooroordelen en samenzweringen - de federale overheid financiert het project met 300.000 euro."*
»Antisemitisme is vijandigheid tegenover Joden« 1 is een korte en ondubbelzinnige verklaring op het online platform Anders Denken. Dit is een van de initiatieven gesponsord door het Federale Ministerie van Onderwijs voor antisemitismekritiek en educatief werk, dat toepasselijker ›Einfach Denken‹ zou heten, hoewel er al twijfel is over wat ›denken‹ in dit geval betekent. Bij ›antisemitisme‹ is reflectie onder de raison d'état in elk geval grotendeels onnodig: ›antisemitisme‹, zoals het wordt gebruikt, fungeert als een vóór-oordeel. De Burger kan zich zijn eigen oordeel onder de raison d'état besparen. Want om antisemitisch te zijn, is het immers voldoende om aan te nemen dat Joden de goeden zijn, vergeleken met wie de anderen nooit zó goed kunnen zijn 2. Maar wat zegt het over onze samenleving, wat zegt het over ons, als het ons aanmoedigt om van mensen (Joden of anderszins) te houden, misschien niet van alle mensen, maar om ze in principe als goed (en dus beter) te beschouwen, omdat wij anders zouden vrezen hun te beledigen of zelfs met de dood te bedreigen? Hoe groot moet de twijfel over de (Duitse) humanitas zijn wanneer Duits zijn vereist dat we onze steun aan Israël uitspreken en de zelfbenoemde Joodse staat algemeen moreel gezag toekennen? Alsof Joden zich alleen veilig en thuis kunnen voelen in Duitsland zolang ze (de mortuis nihil nise bene) als slachtoffers herinnerd worden. Waren de Joden in Duitsland niet officieel echt uitverkoren en erkend als volk en ras: onder de heerschappij van het fascisme van Hitler in het 12-jarige Reich...?
Hier volgen slechts enkele voorbeelden van de gevolgen van het misbruik van de beschuldiging van antisemitisme in de afgelopen jaren:
2003
- Na de eerste editie van Ted Honderich's verhandeling After the Terror, waarin de Britse filosoof een ethische afweging maakt tussen het militante verzet van de Palestijnen tegen de bezetting en het geweld in naam van de zionistische zelfverdediging, schrapt de uitgever Suhrkamp het uit het programma. Micha Brumlik, bekend pedagoog en directeur van het Fritz Bauer Instituut in Frankfurt, had Hondrich in een open brief in de Frankfurter Rundschau beschuldigd van het verspreiden van ›antisemitisch antizionisme‹ en het rechtvaardigen van de ›moord op Joodse burgers in Israël‹. 3 Jürgen Habermas – befaamd linksliberaal socioloog en filosoof (die al in de zgn. Historikerstreit, polemiek over de ›schuldvraag‹ in verband met de misdaden tijdens het Hitler regime, een leidende rol speelde) toonde begrip voor de angsten van de Joodse bevolking. Hij betreurde het boek bij de uitgever aanbevolen te hebben, maar vond dat Brumlik met zijn protest niet het nodige gevoel voor proportie had getoond. In 2004 verscheen een nieuwe vertaling van het boek bij de joodse uitgever (Abraham) Melzer. 2008 verdedigde Honderich zijn stellingen in een essaybundel waarin de Palestijnse ›terreur‹ door verschillende auteurs, waaronder Noam Chomsky, vanuit verschillende perspectieven besproken werd 4.
2018
- Het optreden van het Britse raptrio Young Fathers op de Ruhrtriennale 2018, werd door artistiek directeur Stefanie Carp op aandringen van zelfbenoemde antisemitisme-commissarissen afgezegd.
2019
- Peter Schäfer, directeur van het Joods Museum in Berlijn, voelde zich gedwongen zijn functie neer te leggen na interventies van de rechtse zionistische Israëlische regering onder premier Netanyahu. De pro-Israël lobby had een hekel aan de manier waarop het museum werd geleid, en in het bijzonder aan de tentoonstelling over Jeruzalem die onder zijn leiding was opgezet.
- De Amerikaanse rapper Talib Kweli werd niet uitgenodigd voor het Open Source Festival op het parcours van Düsseldorf. Kweli, die zich inzet voor BDS, was de eerste artiest die werd uitgesloten nadat de Bondsdag had besloten dat steun van en sympathie voor BDS wordt geacht in strijd te zijn met overheidsfinanciering.
- De Pakistaans-Britse schrijfster Kamilla Shamsie werd in september door de jury de Nelly Sachs Prijs ontnomen. »Op dat moment waren de juryleden, ondanks voorafgaand onderzoek, niet op de hoogte ›van het feit dat de schrijfster sinds 2014 betrokken is geweest bij de boycotmaatregelen tegen de Israëlische regering en dit nog steeds doet‹ « 5.
- De stad Aken weigerde de Libanees-Amerikaanse fotokunstenaar Walid Raad te eren, die genomineerd was voor de Akense Kunstprijs voor zijn langlopende project The Atlas Group over de gewelddadige geschiedenis van Libanon. Raad, een deelnemer aan documenta 11 en een stichtend lid van de Cologne Academy of the Arts of the World, werd ervan beschuldigd dicht bij BDS te staan. Hij zag geen reden om zich daarvan te distantiëren. De Verein der Freunde des Ludwig Forums für internationale Kunst e.V. bleef desondanks bij haar beslissing om Raad de prijs toe te kennen.
- Tegen de Israëlische theaterregisseur Ofira Henig, die in het kader van de Ruhrtriennale twee voorstellingen (The Bees‹ Road / Kind Of) opvoerde in de PACT Zollverein, publiceerde Ruhrbarone een opruiend artikel van gastauteur Malca Goldstein-Wolf (»De Ruhrtriennale 2019 staat in het teken van vreemdelingenhaat«), waarin zowel Henig als de directeur van de Ruhrtriennale Stefanie Carp werden aangevallen. Mevrouw Henig is echter een kunstenaar die werkt en les geeft in Israël, waardoor de campagne van de Ruhrbarone in stilte werd gehuld.
2020
- De historicus Achille Mbembe uit Kameroen werd doelwit van een pro-zionistische campagne vanwege vermeende anti-Israëlische of antisemitische uitspraken in zijn geschriften. Onder druk van politici en de pers ontstond er een brede discussie over het intrekken van de uitnodiging voor de Ruhrtriennale, die maar niet wilde verstommen ook al was het festival volledig afgelast vanwege de coronavirus-pandemie.
- De Berlijnse senaat annuleerde de financiering van een project van een Joods-Israëlische kunststudente onder leiding van Mathias Jud, visiting professor uit Switzerland aan de weissensee academy of art berlin: met haar School for Unlearning Zionism en de reeks October Program events wilde Yehudit Yinhar »de macht en privileges van haar eigen groep zichtbaar maken en [...] haar eigen hegemoniale verhaal bewust maken [...]« 6.
2021
- Nemi El-Hassan, een journaliste en arts uit Palestina, werd ontslagen als medewerkster van het wetenschapsprogramma Quarks van de Westdeutsche Rundfunk (WDR). Het dagblad Bild wist van haar geplande rol als presentatrice en publiceerde onder andere foto's van haar deelname aan een Al-Quds demonstratie in 2014. Het weekblad Zeit-Online traceerde het materiaal terug naar een zekere Irfan Peci, een YouTube-producer die banden had met de rechtsradicale AfD 7. Terwijl WDR dit onderzocht, volhardde Bild en beschuldigde El-Hassan van »het onderschrijven van inhoud van de Amerikaanse extreem-linkse organisatie Jewish Voice for Peace«8.
2022
- Een geval apart was de annulering van de samenwerking van Deutsche Welle met medewerkers van haar Arabische redactie en partneromroepen nadat de Süddeutsche Zeitung en het tijdschrift Vice eind 2021 berichtten over »antisemitisme en ›Israël-haat‹«. Deutsche Welle gaf vervolgens de commissaris voor de strijd tegen antisemitisme van NRW, Sabine Leutheusser-Schnarrenberger, opdracht om een onderzoek uit te voeren met psycholoog Ahmad Mansour en zijn echtgenote Beatrice. De Palestijnse filmmaker en journalist Rashad Alhindi en Rabeea Eid, die in het Verenigd Koninkrijk werkt voor The New Arab en andere publicaties, spraken vervolgens met de gedupeerden namens de omroep Arab48 en stelden met de steun van de Israëlische historicus Moshe Zimmermann hun eigen deskundigenrapport op. Hierin worden de beschuldigingen grotendeels als ongegrond gepresenteerd. In een interview met ÜberMedien bekritiseert Alhindi onder andere de samenstelling van de ›onderzoekscommissie‹ en het kritiekloos overnemen van de definitie van antisemitisme van de International Holocaust Remembrance Association. Alhindi meldt dat er naast het openbare onderzoeksrapport van 56 pagina's nog een tweede, ongepubliceerd rapport is, dat Deutsche Welle weigerde te publiceren.9
- Na de bekendmaking van de Nobelprijswinnaar voor literatuur voor 2022, Annie Ernaux, werd de Franse schrijfster getroffen door een campagne over haar steun voor BDS en haar pro-Palestijnse houding. De Neue Zürcher Zeitung maakte melding van »verontrustende signalen«: volgens de Jerusalem Post riepen mevrouw Ernaux en honderd andere artiesten in 2018 op tot een boycot van een Frans-Israëlisch cultureel programma; in mei 2019 sloot ze zich aan bij een petitie tegen het Eurovisiesongfestival in Tel Aviv en in 2021 riep ze op tot gratieverlening aan een Libanese man. Hij was schuldig bevonden aan de moord op een Amerikaanse officier en een Israëlische diplomaat in 1982. De Nobelprijswinnaar had ook een brief ondertekend waarin zij Israël beschuldigde van apartheid. »Joodse organisaties zijn geschokt.«10
- documenta 15, onder artistieke leiding van het Indonesische collectief ruangrupa, werd heel Duitsland onderworpen aan een lastercampagne (zie deel II hieronder). Getroffen waren onder andere
- het kunstenaarscollectief Taring Padi uit Yogyakarta, wiens doek People's Justice werd van de tentoonstelling verwijderd;
- de directeur van de d15, Sabine Schormann, die haar functie neerlegde onder druk van politici, de media en pro-zionistische organisaties;
- de kunstenaars Mohammed Al Hawajri, Hamja Ahsan, Subversive Film, Présence des Femmes en de lumbungemeenschap, wier werk het slachtoffer werd van censuur en een publieke lastercampagne.
- In november 2022 zou de Britse toneelschrijfster Caryl Churchill de Europese toneelschrijfprijs ontvangen, die in 2020 voor het eerst aan Wajdi Mouawad werd toegekend. Ruhrbarone was opgetogen: »Schauspiel Stuttgart heeft gereageerd op het rapport van Ruhrbarone.« 11 De jury 12 voelde zich »tot haar grote spijt« gedwongen om de geplande toekenning van de prijs van 75.000 euro op te schorten. Volgens de jury hadden ze »[i]n de tussentijd [...] kennis genomen van de BDS-handtekeningen van de auteur. Er is ook het toneelstuk Zeven Joodse Kinderen, dat een antisemitisch effect kan hebben. [...] Minister van Kunst Petra Olschowski zei: ›Wij dragen in Duitsland een bijzondere historische verantwoordelijkheid. Daarom nemen wij als land een duidelijk standpunt in tegen alle vormen van antisemitisme.‹« 13
- Een productie van de eerste winnaar van de Europese toneelschrijfprijs 2020 is van het repertoire van het Metropoltheater in München geschrapt. Vögel, een toneelstuk van de Libanees-Canadese schrijver Wajdi Mouawad, dat in 2017 in Parijs in première ging en in 2018 in Tel Aviv en voor het eerst in Stuttgart werd opgevoerd, werd geannuleerd na een open brief van de Joodse Studentenbond Duitsland en de Vereniging van Joodse Studenten in Beieren. Een speciale voorstelling »om vertegenwoordigers van de Joodse Gemeenschap München, de gemeenteraad van München, de studentenverenigingen VJSB en JSUD en de media de kans te geven zich een mening te vormen over de tekst en de productie« werd afgelast, omdat een discussie achteraf »niet mogelijk en niet constructief was in de huidige verhitte sfeer.« 14
- Bonaventure Soh Bejeng Ndikung, reeds beroepen tot artistiek directeur van het Haus der Kulturen der Welt in Berlijn, die zijn functie op 1 januari 2023 zou opnemen, kwam onder vuur te liggen van zelfbenoemde antisemitisme-commissarissen. In reactie op de beschuldigingen aan het adres van de biotechnoloog en artistiek directeur van Sonsbeek 20-24 dat hij BDS steunt en zich daarmee schuldig maakt aan antisemitisme, verklaarde Ndikung, die samen met verschillende vertegenwoordigers van openbare culturele en wetenschappelijke instellingen in Duitsland het kosmopolitisme-initiatief GG5.3 steunt, diplomatiek tegenover de Jüdische Allgemeine: »Ik heb de BDS-beweging niet gesteund. Dat is belangrijk voor mij om te zeggen. Het Weltoffenheit-initiatief verwerpt ook de BDS-boycot van Israël en daar ben ik het mee eens. Maar ik ben niet een van de initiatiefnemers van het initiatief Weltoffenheit.« 15
2023
- De speelfilm Farha van de Jordaanse regisseur Darin J. Sallam, die door de streamingdienst Netflix werd opgenomen in zijn serie Palestinian Stories, valt onder een pro-zionistische campagne om te voorkomen dat de film wordt vertoond. Het low-budget kamerdrama speelt zich af ten tijde van de verdrijving van de Palestijnse Jodenbevolking tijdens de Nakba. Het is geïnspireerd op ware gebeurtenissen en toont de aanval van een zionistische militie op een Palestijns dorp vanuit het perspectief van een meisje in een donkere kamer die de gebeurtenissen door een kier in de deur bekijkt. Netflix verwierf de distributierechten voor de film, die werd vertoond op het filmfestival van Toronto in 2021, waar radicale zionistische kringen protesteerden. Het Arabische Alsaraya theater in Jaffa, waar de film werd vertoond, werd bedreigd met het intrekken van overheidsfinanciering. De film werd ook afgekeurd in het Kulturzeit-programma van de ZDF-zender 3Sat 16 vanwege de vermeende ›anti-joodse stereotypen‹ over kindermoord door een joodse militie. De fictie-film wordt ervan beschuldigd zich niet aan historische feiten te houden. Netflix reageerde door de film alleen in het Engels beschikbaar te maken voor Duitse kijkers.
- Een voorspelbare storm van verontwaardiging ontstond tegen de concerten waarvoor gitarist Roger Waters naar Duitsland kwam tijdens zijn tournee. Waters is niet alleen een van de meest prominente aanhangers van BDS. Hij neemt ook geen blad voor de mond als het gaat om kritiek op de Israëlische politiek en haar aanhangers. Zijn optredens in onder andere Hamburg, Frankfurt en München moesten met alle middelen en onder druk van de verzamelde Duitse media worden verhinderd. Politici, de media en een pro-Israël lobby probeerden via de lokale autoriteiten hun invloed uit te oefenen op het huren van zalen. Politici en Joodse organisaties riepen openlijk op tot wetsovertredingen. De gemeenten faalden voor de rechter om geldige huurcontracten, die lang van tevoren waren afgesloten, tegen de wet in te annuleren. Uiteindelijk slaagden noch de druk op de organisatoren, noch morele oproepen aan bezoekers erin om Waters optredens te stoppen.
- De organiserende vereniging InterKontinental e.V., die de Mauritaanse auteur Mohamedou Ould Slahi Houbeini had uitgenodigd om in augustus 2023 de leiding van het African Book Festival in Berlijn op zich te nemen, kwam onder druk te staan. Hij was van 2002 tot 2016 zonder proces of veroordeling vastgehouden in Guantanamo, onder beschuldiging van lidmaatschap van Al-Qaeda. In zijn Dagboek Guantanamo doet hij verslag over zijn gevangenschap. De vereniging nam zelf het beheer van het festival over. Ze diende een wijzigingsverzoek voor financiering in om schade aan het festival te voorkomen.
- De uitreiking van de LiBeraturpreis van de Frankfurter Buchmesse voor haar roman Eine Nebensache (Tafṣīl Ṯānawī) aan de Israëlisch-Palestijnse auteur Adania Shibli vond niet plaats zoals gepland op de boekenbeurs. Met het oog op de gebeurtenissen van 7 oktober wilde het publiek niet worden blootgesteld aan een auteur wiens boek (dat gaat over de historisch gedocumenteerde verkrachting en moord op een jonge bedoeïenenvrouw door Israëlische soldaten in 1949 17 ) ›de staat Israël als moordmachine‹ belasterde, zoals de linkse krant tageszeitung (taz) het formuleerde, en Israëliërs afschilderde als ›anonieme verkrachters en moordenaars‹, terwijl de Palestijnen (vermoedelijk Israëliërs of levend onder Israëlische bezetting) slechts werden afgeschilderd als slachtoffers van ›schietgrage bezetters‹ 18.
- De Peter Weiss Prijs 2023 was reeds uitgeleend aan de Brits-Duitse schrijfster Sharon Dodua Otoo. Nauwelijks had de jury 19 (op 10 november) mevrouw Otoo de prijs waardig bevonden of de stad Bochum eiste de prijs terug. De winnares van de vermaarde Bachmann Prijs nam beleefd afstand van haar handtekening onder de petitie Artists for Palestine UK, waarmee ze zich in 2014 »solidair had verklaard met het geweldloze verzet van culturele werkers«. Otoo, die de prijs niet in ontvangst wilde nemen, stelde voor om het prijsgeld van 12.000 euro te doneren aan een liefdadigheidsorganisatie. De stad Bochum schortte de prijs voor 2023 op.
- De Indiase schrijver en cultuurjournalist Ranjit Hoskoté, lid van de selectiecommissie voor de artistieke leiding van documenta 16, kwam onder vuur te liggen vanwege het ondertekenen van de verklaring tegen het consulaat-generaal van Israël, Mumbai's evenement over Hindutva en zionisme op 26 augustus 2019 en de BDS-referentie. 20 Hoskoté distantieerde zich van BDS, maar weigerde zich schriftelijk te verbinden aan Israël en verliet de selectiecommissie, die kort daarna aftrad vanwege de onhoudbare voorwaarden.
- De Nederlandse spits van het elftal 1. FSV Mainz 05, Anwar El Ghazi, werd door de club ontslagen nadat hij op Instagram had gepost »Van de rivier tot de zee, Palestina zal vrij zijn.« Het geval werd verergerd door een sms die hij deelde met zijn familie: »Gisteren liep ik met Malik door de stad en hij hoorde het geluid van een vliegtuig. Hij zei toen: vliegtuig. Het enige waar ik aan kon denken was hoe dankbaar ik ben dat mijn baby het geluid van een vliegtuig hoorde en niet van bommen. Dit is een geschenk, want geen enkele regering doet iets om Israël tegen te houden.«
- Nadat het postkoloniaal-migranten cultureel centrum Oyoun in Berlijn weigerde de organisatie Jewish Voice for Just Peace in the Middle East uit te sluiten van het gebruik van de toegezegde ruimtes voor een evenement dat gepland stond voor 4 november vanwege antisemitische tendensen, dreigde de senator voor cultuur Joe Chialo (CDU) de overheidsfinanciering van het project, die tot 2025 zoud lopen, te laten aflopen op 31 december 2023, onder verwijzing naar een herroepingsclausule. Ongebruikelijk voor dergelijke projecten die afhankelijk zijn van overheidsfinanciering, weigerde Oyoun de Jewish Voice uit te sluiten, die in 2019 de Vredesprijs van Göttingen had ontvangen tegen fel protest van de joodse gemeenschap van Göttingen. Als gevolg daarvan beëindigde de Berliner Immobilienmanagement GmbH op 27 december de huur van het pand van Oyoun met ingang van 31 december. De administratieve rechtbank verwierp een rechtszaak tegen het op korte termijn stopzetten van de financiering. Oyoun initieerde een crowdfundingcampagne als reddingsactie.
- Alle drie de curatoren van de Fotobiënnale Mannheim-Heidelberg-Ludwigshafen 2024 werden gestraft omdat twee curatoren weigerden de biënnale te organiseren zonder de derde, fotograaf Shahidul Alam uit Bangladesh. Deze laatste had de aandacht getrokken vanwege »antisemitische berichten« op Facebook waarin hij de »oorlog tussen Hamas en Israël met de Holocaust [had vergeleken] en de staat Israël van genocide op de Palestijnen [had beschuldigd]. Commentaren met afbeeldingen van paragliders »met wapens« werden geïnterpreteerd als »terroristisch beeldmateriaal«. Nadat activist Shahidul Alam zijn ongenoegen uitte en zijn collega's solidariteit toonden, werd de biënnale helemaal afgelast.
- Volgens een bericht van ARTnews 21 werd een lezing van de Palestijnse kunstenares en winnares van de Gouden Leeuw op de Biënnale van Venetië van 2007, die ze zou geven als onderdeel van de Images of History in Contemporary Art aan de Universiteit van Potsdam in het Hamburger Bahnhof, geannuleerd. Ze stond daar wel vermeld als deelnemer. In een interview op het kritische internetradioprogramma Democray Now! klaagde Jacir over »ongebreidelde censuur« als onderdeel van de »genocidale campagne om de Palestijnen uit te roeien«. 22
- De Hannah Arendt Prijs werd niet toegekend aan Masha Gessen. De Heinrich Böll Stichting trok zich terug uit de prijsuitreiking vanwege de vergelijking tussen Gaza en de getto's. Gessen had geschreven: »Net als in de Joodse getto's van bezet Europa zijn er geen gevangenisbewakers - Gaza wordt niet bewaakt door de bezetters, maar door een lokale troepenmacht. Getto als de meer toepasselijke term zou waarschijnlijk kritiek hebben uitgelokt door de hachelijke situatie waarin de belegerde inwoners van Gaza zich bevinden te vergelijken met de getto's van de Joden. Bovendien zou het ons de woorden hebben gegeven om te beschrijven wat er in Gaza gebeurt. Het getto wordt geliquideerd.« 23
Nadat ook de Senaat had afgezien van het toekennen van de prijs, overhandigde de sponsororganisatie de prijs een dag later in kleinere kring aan Gessen. Gessen drukte haar dank uit door een toespraak te houden: »Comparison Is the Way We Know the World« 24.
- In november annuleerde het Saarland Museum een tentoonstelling van de Joodse kunstenares Candice Breitz die gepland was voor 2024. De beslissing werd genomen »na zorgvuldige overweging met het oog op de media-aandacht voor de kunstenares in verband met haar controversiële uitspraken in de context van de aanvalsoorlog van Hamas tegen de staat Israël.« 25 De verwijzing naar »media-aandacht« valt op in deze formulering. Breitz vermoedde dat het ging om artikelen uit de tageszeitung 26. De affaire had zelfs een rare en gênante nasleep: Zoals Candice Breitz in een artikel in de Saarbrücker Zeitung opmerkte, was niet de directeur van het museum Andrea Jahn verantwoordelijk voor de annulering van de tentoonstelling. Jahn leek de beslissing om de tentoonstelling af te gelasten niet zelf te hebben genomen en ook niet gesteund te hebben. »Volgens Andrea Jahn's eigen informatie wist ze op het moment dat de SSK haar eerste slordig geschreven persbericht naar de Saarbrücker Zeitung stuurde op 24 november 2023 (om de annulering van de tentoonstelling publiekelijk aan te kondigen) niet dat de beslissing al genomen was.« 27 Als dit waar is, zou mevrouw Jahn een zondebok zijn geweest van de minister van cultuur (in dit geval Christine Streichert-Clivot) net als de staatssecretaris Sabine Döring in de Noordrijn-Westfaalse lectorenaffaire het jaar daarop. (z. beneden)
- De Haïtiaanse schrijfster Anaïs Duplan, die in de Verenigde Staten woont en een groepstentoonstelling in het Folkwang Museum zou organiseren, kreeg van de directeur van het museum, Peter Gorschlüter, te horen dat zij »een reeks berichten op haar Instagram-kanaal had gedeeld en becommentarieerd [...] die gaan over de huidige situatie in Israël en Gaza« en die voor het museum onaanvaardbaar werden geacht: ‘In deze posts wordt de terroristische aanval door Hamas niet benoemd en wordt de Israëlische militaire bezetting in Gaza als genocide beschouwd.« 28 (In januari 2024 diende de Republiek Zuid-Afrika bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag over precies deze kwestie een rechtszaak in tegen Israël wegens genocide in de oorlog tegen Hamas 29).
2024
- De artistiek directeur van het Augsburg Brecht Festival Julian Warner maakte zich impopulair omdat hij in 2020 »›een open brief ondertekende met kritiek op de veroordeling van de Bondsdag van de BDS-campagne‹«. Voor de parlementaire fractieleider van de lokale Sozialdemocraten (SPD), Florian Freund, roept dit »vragen op«. Want »voor antisemitisme is geen plaats in Augsburg, ook niet voor de oproep om Joden te boycotten«. 30
- In april zou de Amerikaanse muzicus en performancekunstenares Laurie Anderson de positie van Pina Bausch Visiting Professor innemen aan de Folkwang Universiteit voor de Kunsten, die in het leven was geroepen voor het wintersemester van 2022/23. Ruhrbarone was haar voor door de verantwoordelijken voor de benoeming erop te wijzen dat Anderson in 2021 de Brief tegen Apartheid mede had ondertekend. Volgens Die Welt31 had de universiteit »met Anderson en de Pina Bausch Stichting besproken in hoeverre het met het professoraat geplande project nog gerealiseerd kon worden.« Rector Andreas Jakob vond de handtekening niet voldoende reden om Anderson uit te nodigen. Maar het feit dat de vraag überhaupt opkwam was voor Anderson reden genoeg om de positie te weigeren.
»De vraag voor mij is niet of mijn politieke opvattingen zijn veranderd. De echte vraag is: hoezo wordt die vraag überhaupt gesteld? Daarom trek ik me terug uit het project. Mijn collega's van de universiteit en de Pina Bausch Stichting hebben dit uitgebreid met mij besproken en samen zijn we tot de conclusie gekomen dat dit de beste manier is om verder te gaan.« 32
- De Australische, in Beiroet geboren hoogleraar antropologie aan de Universiteit van Melbourne Ghassan Hage, wiens onderzoek zich richt op migratie en de aard en conditie van de diaspora, werd ontslagen van zijn gasthoogleraarschap aan het Max Planck Instituut in Halle nadat de pro-zionistische pers zijn berichten waarin hij sympathiseert met het Palestijnse verzet openbaar maakte. Zijn gedicht, waarin het openingsvers - dat begint met: »Toen de zionisten Palestina bezetten en de Palestijnen zich verzetten« en eindigt met: »Israël heeft het recht om zichzelf te verdedigen« - dertien keer wordt herhaald (met kleine variaties), beschrijft de ontembaarheid van het Palestijnse verzet tegenover een internationale pro-zionistische alliantie die geen ander recht accepteert dan dat van de zelfverdediging van Israël. Het gedicht eindigt met:
En hier zijn we vandaag. En de Palestijnen, zoals alle gekoloniseerde volkeren, bewijzen nog steeds dat hun vermogen tot verzet eindeloos is. Ze graven niet alleen tunnels. Ze kunnen boven muren vliegen.
En de reactie van de zionisten is om te zeggen: we zullen het jullie laten zien! Geen Mr Nice Guy meer! We gaan onze bezetting verder opwaarderen tot op zijn minst monsterlijk, moorddadig en duivels.
En denkt iemand van het zichzelf feliciterende transnationale consortium van kolonialisten eraan om te zeggen: Denk je niet dat we een uitweg moeten vinden uit deze helse cyclus?
Nee, want het zelfvoldane transnationale consortium van kolonialisten maakt deel uit van de helse cyclus, en het enige wat het in zich heeft is zich erbij neer te leggen en te zeggen: Israël heeft het recht zichzelf te verdedigen.
Zijn ontslag was niet genoeg voor de Centrale Raad. Voorzitter Josef Schuster riep het instituut op om »het incident op te helderen en vooral voorzorgsmaatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat dergelijke gevallen zich in de toekomst niet meer voordoen:« 33
- Op 5 april, vier weken voor de ceremonie waarbij de Amerikaanse filosofe en feministe Nancy Fraser het Albertus Magnus professoraat zou aanvaarden, annuleerde de Universiteit van Keulen het evenement. De universiteit had Fraser niet uitgenodigd omdat ze het manifest Filosofie voor Palestina had ondertekend.
- Op 12 april maakte de Berlijnse politie een eind aan het Palestina Congres in het Charlottenburg Huis voor Democratie en Mensenrechten kort nadat het was geopend. Het driedaagse evenement, georganiseerd door de Jewish Voice for Just Peace in the Middle East, was gericht tegen de »moord op tienduizenden en de ontheemding van honderdduizenden« als gevolg van de inzet van Israëlische troepen in de Gazastrook, en tegen de »medeplichtigheid van de Duitse regering aan genocide.« Op de sprekerslijst stonden onder andere de voormalige Griekse minister van Financiën Varoufakis, het Ierse People Before Profit parlementslid Richard Boyd Barrett, de Israëlische filmmaker Dror Dayan en het Spaanse Podemos parlementslid en voormalig minister van Gelijkheid Irene Montero. Volgens de politiewoordvoerder was de reden voor het verbod »de video-uitzending van een toespraak door een man die in Duitsland een verbod op politieke activiteiten heeft.« 34 De ›man‹ was Salman Abu Sitta, geboren in Palestina in 1937 en daaruit verdreven in 1948, voorzitter van de Palestine Land Society in Londen, die campagne voert voor het recht op terugkeer van alle Palestijnse verdrevenen.
- In verband met het Palestina Congres werd Ghassan Soleiman Abu Sittah net als Varoufakis de toegang tot Duitsland ontzegd. Vanwege de Schengenregels werd Abu-Sittah begin mei door zowel Frankrijk als Nederland teruggestuurd. Als plastisch chirurg had de rector van de Universiteit van Glasgow begin dit jaar al getuigd voor het Internationaal Gerechtshof in Den Haag over zijn waarnemingen en ervaringen tijdens zijn zes weken durende werk voor Artsen zonder Grenzen in de Gazastrook. In een interview met de Nederlandse krant NRC zei hij dat de Nederlandse regering, als gastland van het ICJ, de mogelijkheid zou hebben gehad om een ontheffing voor zijn toegang te krijgen. De Nederlandse regering was vermoedelijk gezwicht voor druk van Europese regeringen omdat zij wilden voorkomen dat er een arrestatiebevel zou worden uitgevaardigd tegen Israëlische functionarissen die verantwoordelijk zijn voor strafbare feiten in verband met de Gaza-oorlog, waarvan Abu-Sittah getuige zou kunnen zijn. (Inmiddels gaat ook het gerucht dat Israël druk uitoefent op het Internationaal Strafhof 35.) Volgens het NRC-rapport is het bezwaar van Abu-Sittah tegen het Duitse inreisverbod inmiddels gegrond verklaard 36.
- In juni (2024) bevond Sabine Döring, staatssecretaris bij het Federale Ministerie van Onderwijs en Onderzoek (BMBF), zich onverwacht in het middelpunt van een schandaal over bezuinigingen op subsidies voor onderzoekers: Enkele honderden docenten van Berlijnse universiteiten (gesteund door evenzoveel collega's uit het hele land) hadden een verklaring 37 uitgegeven waarin ze zich beriepen op de vrijheid van meningsuiting en academische vrijheid voor deelnemers aan demonstraties op universiteitscampussen, die protesteerden tegen het beleid van Israël en waarin ze eisten dat de samenwerking met Israëlische academies zou worden stopgezet vanwege hun betrokkenheid bij door de staat getolereerde of geïnduceerde mensenrechtenschendingen en oorlogsmisdaden. Het lijkt niet zeker of de door Döring geïnitieerde »beoordeling in het kader van de subsidiewetgeving [...] van de mate waarin het Federale Ministerie van Onderwijs en Onderzoek juridische stappen kan ondernemen (intrekking van financiering, enz.)« persoonlijk in opdracht van de minister werd uitgevoerd. Het was waarschijnlijk zo bedoeld door minister Stark-Watzinger, en zij was er zeker verantwoordelijk voor als haar werkgever, vooral omdat ze niet lang daarvoor publiekelijk had geklaagd over het gebrek aan trouw aan de lijn op de opleidingsinstellingen: » ›In plaats van duidelijk stelling te nemen tegen de haat tegen Israël en de Joden, worden de bezetters van de universiteiten tot slachtoffer gemaakt en wordt het geweld gebagatelliseerd [...] Het feit dat de voorstanders docenten zijn, is een nieuwe eigenschap‹.« In tegenstelling tot de conservatieve pers 38 die de rechtsliberale minister steunde, uitten enkele duizenden docenten uit heel Duitsland hun ongenoegen over dergelijke voorgenomen pogingen tot discipline in een »open verklaring« 39, waarop de minister zich toch realiseerde dat de »academische vrijheid ... een zeer waardevol bezit is en terecht wordt beschermd door het constitutionele recht.« »Ze koos voor het offer van de boerinnen in de hoop zichzelf uit de vuurlinie te halen. Ze gaf toe dat de indruk die door de ›evaluatie‹ werd gewekt »het vertrouwen van wetenschappers in het Federale Ministerie van Onderwijs blijvend zou kunnen schaden« 40.
- In oktober werd Aydan Özoguz, vicevoorzitter van de Bondsdag, beschuldigd van antisemitisme vanwege een artikel die zij gedeeld had over de Gaza-oorlog. De SPD-politica had »een antisemitisch bericht van een antisemitische organisatie op haar Instagram-account verspreid en daarmee Israël van oorlogsmisdaden beschuldigd«, zei parlementsleider Thorsten Frei van de Christendemocraten (CDU) in de Bondsdag. Zijn parlementaire fractie was »verontwaardigd, teleurgesteld en ook verwonderd«. [...] Volgens haar kantoor had de vicevoorzitter van de Bondsdag woensdag een post van de Israël-kritische organisatie Jewish Voice for Peace als Instagram-verhaal gedeeld.« 41 (Het is in dit verband betreurenswaardig dat de betrokkenen zelden de morele moed hebben om hun standpunt met ruggengraatversterkende argumenten te onderbouwen).
- In november waren er gewelddadige rellen en verhitte gemoederen tijdens en na de opening van een overzichtstentoonstelling van het werk van Nan Goldin in de «Neue Nationalgalerie« in Berlijn onder de veelzeggende titel This Will Not End Well. In een veertien minuten durende toespraak zei ze onder andere: »Het woord antisemitisme is bewapend [...] Het heeft zijn betekenis verloren. Door alle kritiek op Israël als antisemitisch te bestempelen, wordt het moeilijker om gewelddadige haat tegen Joden te definiëren en te stoppen.« Ze betreurde dat terwijl het Internationaal Strafhof, de Verenigde Naties en de Paus nu spraken over genocide in Gaza, ze overeenkomstige stemmen in Duitsland miste. Nadat ze de aanwezigen had opgeroepen om een vier minuten durende stille herdenking van de slachtoffers te houden, voelde de directeur van de NNG zich genoodzaakt om haar tegen te spreken en te verwijzen naar de raison d'état en 7 oktober, waarop hij luid protest kreeg van pro-Palestijnse gasten op het evenement. 42
- Kort voor Kerstmis berichtte de Frankfurter Rundschau: »De leiding van de Protestantse Kerk in Hessen en Nassau heeft de pastoor van de parochie St Michael in het St-Martinkwartier in Darmstadt met onmiddellijke ingang verboden zijn ambt uit te oefenen.” Zowel de Joodse gemeenschap als de commissaris voor de strijd tegen antisemitisme van de deelstaat Hessen hadden een aanklacht ingediend. Op een ›antikolonialistische vredesmarkt - kerstmarkt‹, georganiseerd door het Initiatief voor Palestina in Darmstadt met toestemming van de gemeente tijdens de adventstijd, werden niet alleen »met kinderen sterren gemaakt«, maar werden ook »vermeend ongrondwettelijke Hamas-symbolen aangeboden en anti-Israëlische leuzen verspreid«. 43 Zoals de Jüdische Allgemeine schreef bevatten deze afgezien van guirlandes met de Palestijnse vlag, ging het om »verboden rode driehoek van de terroristische organisatie Hamas« en de »slogan voor de vernietiging van Israël ›Van de rivier tot aan de zee‹«, evenals een kaart waarop het grondgebied van de staat Israël als ›Palestina‹ stond aangegeven. Wat niet werd vermeld was dat het gebied tussen de rivier de Jordaan en de Middellandse Zee al lang voordat de staat Israël werd gesticht bekend stond bij de zionisten als Palestina en dat de Israëlische regering het volkomen legitiem vindt om het grondgebied van de staat op te eisen en eraan werkt om het dienovereenkomstig uit te breiden.
...
Tot zover de gevallen die ik ben tegengekomen tijdens het schrijven van deze tekst - althans die met een zekere bekendheid, die de aandacht hebben getrokken van een breder publiek in dit land. Gevallen buiten Duitsland, zoals die van de Israëlische professor Nurit Peled-Elhanans of de Australische pianist Jayson Gillham, zouden buiten het bestek van deze tekst vallen. (De auteur van een boek over de behandeling van Palestina in Israëlische schoolboeken werd op 7 oktober ontslagen van de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem omdat zij Frantz Fanon citeerde in verband met de Hamas-aanval. Gillham's volgende optreden met het Melbourne Symphony Orchestra werd geannuleerd nadat hij voor de uitvoering van het vijf minuten durende stuk Witness van Connor D'Netto, dat was opgedragen aan de Palestijnse pers, verklaarde dat honderd journalisten door Israël in Gaza waren gedood en dat dit een oorlogsmisdaad was). Wat niet bekend is: welke voorstelling, welke gebeurtenis met creatieve kunstenaars in stilte is gestorven; wie geen baan heeft gekregen, wie geen financiering heeft gekregen; nog minder bekend zijn de gevallen waarin het gif van zelfcensuur, de (terechte) angst voor de filo-semitische inquisitie van zelfbenoemde antisemitisme-commissarissen ertoe leidt dat auteurs of kunstenaars in anticiperende gehoorzaamheid niet eens in aanmerking komen voor een uitnodiging. Net als glyfosaat, dat ongetwijfeld de opbrengst alleen maar verhoogt ten koste van de vernietiging van micro-culturen die van vitaal belang zijn om te overleven, blijkt de achteloze, lukrake verspreiding van dit gif een zeer reputatieschadelijke beschuldiging te zijn, een algemeen bombardement tegen rechts-nationalisme en raciaal fanatisme, dat voorspelbaar verschroeide aarde achterlaat in de Duitse cultuur, of die nu uitgesproken Joods is of niet, zonder het kwaad van rechts-extremisme fundamenteel bij de wortels aan te pakken. Want het lijdt geen twijfel dat er in dit land wrok heerst tegen buitenlanders, met inbegrip van de Joden die als buitenlanders worden gezien - degenen die tot buitenlanders zijn gemaakt met verwijzing naar Israël als hun eigenlijke thuisland. Er bestaat echter twijfel over de vraag of de weigering om hen, hun motieven en hun doelen duidelijk als zodanig te benoemen, bevorderlijk is voor een voorspoedig samenleven tussen Joodse en niet-Joodse burgers, zowel Duitsers als niet-Duitsers, als fascistische rassenhaat wordt vermengd met kritiek op het zionisme en verzet tegen alle vormen van totalitarisme, ook in Israël, onder het mom van antisemitisme.
Het eerder genoemde project van joodse studenten uit Israël aan de kunstacademie weissensee berlijn, dat door voormalig parlementslid Volker Beck van de partij Bündnis 90/Die Grünen als een »antizionisme-spektakel werd gemeld aan het verantwoordelijke ministerie van Onderzoek, is een voorbeeld van hoe de beschuldiging van antisemitisme wordt geuit tegen kritiek op de staat Israël en het daar bedreven zionisme, ongeacht de inhoud, zelfs niet of de critici joden of niet-joden zijn. Nadat het project School for Unlearning Zionism de aandacht trok van een Israëlische krant die nauwe banden heeft met de regering, greep de Israëlische ambassade in bij het ministerie, dat de financiering van de universiteit introk. De kunstacademie schrapte 2.000 euro voor een installatie en elf online lezingen. Tegelijkertijd werd de website voor de reeks evenementen en de kunstinstallatie van het internet verwijderd.
De universiteit rechtvaardigde zich hiervoor in een verklaring op haar website. Verwijzend naar de BDS-resolutie van de Bondsdag verklaarde ze dat ze verplicht was de resolutie van de Bondsdag te volgen en financiering te weigeren aan projecten die de BDS ondersteunen. Ze maakte bezwaar tegen de verdenking van censuur: »De universiteit controleert niet de persoonlijke of politieke standpunten van sprekers die worden uitgenodigd om lezingen te geven - zoals in dit geval door gastprofessoren aan de universiteit.« 44
»De School for Unlearning Zionism ontstond in Berlijn (als een plaats tussen Tel Aviv en Ramallah) door een groep Joodse Israëliërs die deel wilden uitmaken van een beweging voor gelijkheid in Palestina/Israël en van de deconstructie van systemen die gebaseerd zijn op ongelijkheid, onderdrukking en uitbuiting.« 45 De online evenementen werden gemodereerd door mensen van wie de meesten direct of indirect werken als vredesactivisten 46. Het was daarom niet moeilijk om aan te tonen dat het programma sympathiseerde met BDS of het zelfs steunde. Het doel van de reeks evenementen, gehouden in het Hebreeuws en Engels, was juist om het heersende radicale zionistische paradigma in zowel Israël als Duitsland te doorbreken, dat gebruikt wordt om het bezettingsregime, discriminatie van de Arabische bevolking en zelfverdediging te rechtvaardigen. Presentaties van mensen uit Israël met een kritische houding ten opzichte van het beleid van hun eigen regering waren bedoeld om dit tegen te gaan.
De rol van Stichting Amadeu Antonio, die de (welkome) strijd tegen racisme op haar vaandel heeft staan, was hier discutabel. Helaas draagt zij dit vaandel graag op zo'n grote manier dat het grote geheel over het hoofd wordt gezien. Het feit dat de deelnemers aan het programma Joden waren, was voor de stichting geen reden erover na te denken. De Stichting rechtvaardigde zichzelf op kritische vragen op een manier die typerend is voor de heersende denunciatie in een bureaucratische taal:
»Als we het goed begrepen hebben, hebben uw vraag en verontwaardiging vooral betrekking op het noemen van deze reeks gebeurtenissen in een kroniek van neonazistische en rechtse antisemitische incidenten. Kronieken brengen onvermijdelijk zeer verschillende gebeurtenissen samen, soms in willekeurige volgorde, die meestal slechts één bepaald kenmerk delen. De kroniek van antisemitische incidenten van de Stichting Amadeu Antonio geeft daarom gevallen weer die antisemitisch zijn of op zijn minst met reden als antisemitisch kunnen worden bestempeld, zelfs als ze kunnen verschillen in intensiteit, omvang, actoren, doelwit en effect. Dit maakt verbanden en links zichtbaar, die belangrijk zijn voor het documenteren en begrijpen van het fenomeen. De gebeurtenissen worden echter niet aan elkaar gelijkgesteld.« 47
Wat valt er nog meer te begrijpen: ›antisemitisme‹ is de context waarin neofascistische aanslagen, pro-Palestijnse demonstraties, binnen-Joodse kritiek op zionisme en dergelijke worden geplaatst - misschien onbedoeld door sommigen die op zoek zijn naar racistische daderprofielen; opzettelijk en heel bewust door anderen die een ideologisch vijandbeeld nuttig vinden. Bijzonder op te merken aan deze rechtvaardiging is, hoe totaal verschillende gevallen welbewust dooreengemengd worden. Vergelijkbaar met het opsporen middels een opsporingsnet, sinds de Duitse Herfst in praktijk gebrachte ›Schleierfahndung‹, gebruikt de Amadeu Antonio Foundation 48 een zeer groot, steeds fijnmaziger net uit dubieuze generalisaties en maakt zichzelf zo een pion voor nationalistische Israëlische belangen. Het is niet genoeg dat de Stichting »haar kroniek van antisemitische incidenten baseert op de definitie van de I.H.R.A.«. Het interpreteert het ook op een zeer eigenzinnige manier door »ook [sic!] het delegitimeren van de staat Israël en het meten met een dubbele maatstaaf die voor Israël wordt aangelegd, te classificeren als antisemitisme. [...] Het is belangrijk om te beseffen dat de motivatie niet noodzakelijk antisemitisch hoeft te zijn, maar dat de gebruikte stereotypen, verhalen en focalisaties hetzelfde effect hebben.« 49 In principe, gezien de structurele alledaagse indirecte en subliminale millennia-oude wrok tegen Joden in dit land, waarop voortdurend een beroep wordt gedaan, plus een groeiend onbegrip voor de blinde onderwerping van de regering en media aan de rechtvaardigingen van Israëlische zelfverdediging 50, is zelfs in brede kringen van liberale en seculiere Joden de vraag niet langer wie hier antisemitisch is, maar eerder wie zou kunnen beweren dat niet te zijn.
Met het oog op de bovengenoemde resolutie die net door de Bondsraad is aangenomen, is dit bijvoorbeeld voor Yudith Oppenheimer, directeur van Ir Amim, een open vraag: »Ze is een groot voorstander van het bestrijden van antisemitisme wereldwijd, ook in Duitsland. Ze heeft echter een probleem met de definitie van antisemitisme waarop de geplande Bondsdagresolutie is gebaseerd. De zogenaamde werkdefinitie van de International Holocaust Remembrance Alliance legt een sterke focus op antisemitisme gerelateerd aan Israël. De organisaties die de brief hebben opgesteld schrijven dat door deze definitie als basis te gebruiken, de Bondsdagresolutie zou kunnen fungeren als een instrument van censuur tegen organisaties en individuen die kritiek hebben op Israël. Volgens vertegenwoordigers van deze organisaties gebeurt dit al in Israël, waar de regering van Benjamin Netanyahu mensenrechtenorganisaties, ook aan Palestijnse zijde, delegitimeert - onder andere door hen ervan te beschuldigen antisemitisch te zijn in hun kritiek op Israël.« En Jessica Montell, directeur van HaMoked, een organisatie die juridische hulp biedt aan Palestijnen die onder Israëlische bezetting leven, voegt eraan toe:
»Ironisch genoeg zou de ontwerpresolutie Joden in Duitsland beperken en het zwijgen opleggen. In plaats van Joden en de diversiteit van het Joodse leven in Duitsland te beschermen, wordt hier slechts een specifiek deel van het spectrum beschermd. Onder het mom van bescherming van Joden tegen antisemitisme, zouden Joden en Israëliërs in Duitsland worden beperkt.« 51
* Luna Nebija, “Spielend dem Antisemitismus begegnen”, Rhein-Neckar-Zeitung,
30 maart 2024.
1 Anne Goldenbogen/Malte Holler, “Was ist Antisemitismus?”,
Anders Denken - Onlineplattform für Antisemitismuskritik und Bildungsarbeit, www.anders-denken.org. 2 De Russische gravin Olenska, die (in Martin Scorcese's
Age of Innocence) meent zich te moeten verontschuldigen bij de New Yorkse advocaat Newland Archer, zegt iets
soortgelijks: “Ik vergeet steeds dat alles hier heel goed is, dat daar, waar ik vandaan kom, minder goed is.”
3 “Keine Neuauflage für umstrittenes Honderich-Buch”,
Der Spiegel, 6 augustus 2003.
4 Ted Honderich, “Terrorisms in Palestine”, in: Stephen Law,
Israel, Palestine and Terror, Londen/New York 2008, pp. 3-16.
5 “Streit um Nelly-Sachs-Jury wegen Kamila Shamsie”,
FAZ/dpa, 23 september 2019. 200 auteurs en kunstenaars protesteerden tegen de diskwalificatie in een open
brief in deLondon Review of Books. Onder de ondertekenaars waren Anne Chisholm, Noam Chomsky, Jennifer Clement,
J.M. Coetzee, Annie Ernaux en Colum McCann. Behalve Alexander Kluge waren er geen bekende Duitse namen onder de
ondertekenaars. In een verklaring schreef mevrouw Shamsie: “Tijdens de net afgelopen Israëlische verkiezingen
kondigde Benjamin Netanyahu plannen aan om tot een derde van de Westelijke Jordaanoever te annexeren, wat in
strijd is met het internationaal recht, en zijn politieke tegenstander Benny Gantz's bezwaar hiertegen was dat
Netanyahu zijn idee had gestolen; dit volgde vlak op het doden van twee Palestijnse tieners door Israëlische
troepen - wat door de speciale VN-coördinator voor het vredesproces in het Midden-Oosten als ‘afschuwelijk’
werd veroordeeld. In deze politieke context heeft de jury van de Nelly Sachs Prijs ervoor gekozen mij de prijs
te ontnemen op basis van mijn steun voor een geweldloze campagne om druk uit te oefenen op de Israëlische regering.
Het stemt mij zeer droevig dat een jury buigt voor de druk en een prijs intrekt van een schrijfster die haar
gewetensvrijheid en vrijheid van meningsuiting uitoefent; en het is een schande dat de BDS-beweging (gemodelleerd naar de
Zuid-Afrikaanse boycot), die campagne voert tegen de regering van Israël vanwege haar daden van discriminatie en wreedheid
tegen Palestijnen, wordt afgeschilderd als iets schandelijks en onrechtvaardigs." (“The Right to Boycott”, An Open Letter,
London Review of Books, 23 september 2019)
6 Stefan Reinecke, “Zionismuskritik an Kunsthochschule
in Berlin: Zoff um Antisemitismus-Vorwurf”, taz, 14 oktober 2020.
7 Hanno Hauenstein, “Der Triumph der Bild-Zeitung:
Warum Nemi El-Hassan zu unrecht verlieren ihren Job”, Berliner Zeitung, 29 september 2021.
8 “Neue Vorwürfe gegen WDR-Moderatorin”,
Bild, 22 september 2021.
9 Fabian Goldmann in een interview met Rashad Alhindi,
“Die Deutsche Welle sollte sich offiziell und öffentlich entschuldigenn”, ÜberMedien, 24 mei 2023.
10 Claudia Mäder, “Zuerst gefeiert, jetzt kritisiert:
Annie Ernaux wird Antisemitismus vorgeworfen”,NZZ, 14 oktober 2022.
11 “Kein ›Europäischer Dramatiker:innen Preis‹
für Caryl Churchill”, Ruhrbarone, 1 november 2022.
12 De jury bestond uit: Barbara Engelhardt
(directeur van het Maillon Theater, Straatsburg), Peter Kümmel (theatercriticus en redacteur van Die Zeit),
Peter Michalzik (auteur), Petra Olschowski (staatssecretaris in het ministerie van Wetenschap, Onderzoek en Kunst
van Baden-Württemberg), Thomas Ostermeier (directeur en artistiek leider van deSchaubühne Berlijn).
13 Persbericht van Schauspiel Stuttgart van 1 november 2022.
14 Persbericht van het Metropoltheater,
geciteerd in nachtkritik.de, 18.11.2022.
15 Philipp Peyman Engel in een interview met
Bonaventure Ndikung, “Ich habe Israel nicht dämonisiert”, Jüdische Allgemeine, 10.11.2022.
16 3sat-Kulturzeit van 16 januari 2023.
17 “Keine Preisverleihung an palästinensische Autorin Adania
Shibli”, Deutschlandfunk Kultur, 15 oktober 2023.
18 Sonja Fouraté, “Ist Adania Shiblis Roman
‘Eine Nebensache’ antisemitisch?”, Hessischer Rundfunk/Hessenschau 13 oktober 2023.
19 De jury bestond uit: Raadslid Dietmar Dieckmann
(voorzitter), literatuurwetenschapper Maryam Aras, journaliste en schrijfster Fatma Aydemir, de Zwitserse literatuurcritica
Sieglinde Geisel, bibliotheekdirecteur Meheddiz Gürle van Bochum, evenals gemeenteraadsvertegenwoordigers Sonja Gräf (SPD),
Daniel Gorin en Barbara Jessel (De Groenen), Monika Pieper (CDU).
20 “Ranjit Hoskoté tritt nach BDS-Skandal zurück”, Jüdische
Allgemeine, 13 november 2023. De verklaring was gericht tegen een evenement over 'Hindutva en zionisme', georganiseerd
door de Israëlische consul-generaal in Mumbai in het auditorium van de universiteit. De sprekers waren Gadi Taub van
de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem, die het zionisme vertegenwoordigde, en Subramanian Swamy, parlementslid
voor de Bharatiya Janta Party in het deelstaatparlement. Een Indo-Israël vriendschapsvereniging trad op als medeorganisator.
Op de poster stonden Theodor Herzl en VD Savarkar afgebeeld als vertegenwoordigers van supremacistische ideologieën.
Het bekritiseerde de coalitie van zionisme en hindoeïsme als onderdeel van het Brand Israel-project en de strategie
van de apartheidsstaat om bezetting, apartheid en kolonisatie van het Palestijnse volk te vergoelijken door middel
van partnerschappen over de hele wereld. In het bijzonder werden de uitgebreide wapenimporten uit Israël en de pogingen
om de Hindoe filmindustrie te gebruiken om Israëlische wandaden te verdoezelen aan de kaak gesteld. (Verklaring tegen
het consulaat-generaal van Israël, Mumbai evenement over Hindutva en zionisme, NewsClick.in).
21 Alex Greenberger, “Palestinian Artist Emily
Jacir Says Her Berlin Talk Was Canceled”, ARTnews, 20 oktober 2023.
22 Democracy Now!, 18 januari 2024.
23 Hannah-Arendt-Preis an Masha Gessen/Heinrich-Böll-Stiftung
zieht sich aus der Veranstaltung zur Preisverleihung zurück”, Heinrich Böll Stichting, persbericht 13 december 2023.
24 Masha Gessen, “Comparison Is the Way We Know
the World”, Die Zeit, 18 december 2023.
25 Elke Buhr, “Absage einer Ausstellung”,
monopol, 27.11.2023.
26 zie: Jonathan Guggenberger, “Vom Pogrom zur
‘Poetic Justice’”, taz, 19 november 2023, of Saarländische Zeitung,
27 Candice Breitz, “Das hat das Saarland nicht verdient”,
Saarbrücker Zeitung, 18 maart 2024.
28 “Folkwang beendet Zusammenarbeit mit Kurator
wegen Posts zum Nahost-Krieg”, monopol, 15 november 2023.
29 Zie ook: Klage Südafrikas gegen den Staat Israel.
Klageschrift der Republik Südafrika an den Internationalen Gerichtshof zur Einleitung eines Verfahrens gegen den Staat
Israel, Abraham Melzer (ed.), Norderstedt 2024.
30 Ulrich Seidler, “Antisemitismusverdacht:
Julian Warners Erklärung reicht nicht, eine weitere muss her”, Frankfurter Rundschau, 17 januari 2024.
31 Markus Woeller, “Ein schwerer Schaden
für die Folkwang-Universität – und für Laurie Anderson”, Die Welt, 30 januari 2024.
32 »Die international renommierte Künstlerin
Laurie Anderson tritt Pina Bausch Professur zum 1. April nicht wie geplant an«,
Folkwang-Universität der Künste, 26. Januar 2024.
33 Welt+ 5.2.24, dpa/Jüdische Allgemeine
5.2. en 8.2.2024.
34 Verslag van rbb24 van 12.4.24.
35 Stephen Maupas, “International
Criminal Court faces constant pressure over Gaza and Israel”, Le Monde, 22 augustus 2024.
36 “Wat ik gezien heb in Gaza, kan niet ongedaan
worden gemaakt”, aldus een arts die in Gaza werkte, Interview, NRC, 14.5.2024.
37 https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfVy2D5Xy_DMiaMx2TsE7YediR6qifxoLDP1zIjKzEl9t1LWw/viewform
38 In een commentaar in de NZZ van 17 juni maakt
Oliver Maksan een fijn onderscheid tussen een niet te verwerpen onderzoek naar strafrechtelijke aansprakelijkheid (“Een
onderzoek is een onderzoek”) en het - naar verluidt verkeerd begrepen - dreigement om financiering in te houden (“schending
van de academische vrijheid door de staat”), maar twijfelt er niet aan dat de brief van de docenten
“schandalig” was omdat daarin “de terreur van Hamas tegen Israël helemaal niet” werd genoemd.
39 “Offene Stellungnahme zum Vorgehen der
Bundesbildungsministerin angesichts des offenen Briefes Berliner Hochschullehrer:innen”,
https://docs.google.com/forms/d/e/ 1FAIpQLSccTcNVPTUSpezw2v7wWgNVpoFPfYsYMa9QpLkmCaq4YWy1Nw/viewform
40 “Bildungsministerin entlässt Staatssekretärin”,
Bild, 17.6.2024.
41 “Union wirft Özoguz Antisemitismus vor”,
zdfheute, 18.10.2024.
42 Alex Greenberger, “Nan Goldin Addresses War in Gaza at Berlin
Exhibition Opening: ›Are You Afraid to Hear This, Germany?‹”, ARTnews, 22 nov. 2024. e.Q.
43 Jens Joachim, “Morddrohungen nach
Weihnachtsmarkt-Eklat in Darmstadt: Pfarrer bittet um Schutz”, Frankfurter Rundschau, 20 december 2024.
44 weissensee kunstakademie berlin,
https://kh-berlin.de/projekte/projekt-detail/3239
45 kunsthalle.kunsthochschule-berlin.de
46 Lia Tarachansky, filmmaker
Yahav Zohar, medewerker van het “Israeli Committee Against House Demolitions” en lange tijd vredesactivist
Ilan Pappe, Israëlisch historicus
Iris Hefets, Joodse Stem voor Rechtvaardige Vrede in het Midden-Oosten
Ran Greenstein, Universiteit van Witwatersrand
Mohamed Altar
Shir Hever, Alliantie voor gerechtigheid tussen Israëli's en Palestijnen
Marwa Fatafta, beleidsmanager MENA, Access Now
Salem Barahmeh, Palestijns Instituut voor Volksdiplomatie
Farah Yahia
Majed Abusalama, auteur en mensenrechtenactivist
Rona Sela, Universiteit Tel Aviv - onderzoeker visuele geschiedenis
Revital Madar, Europees Universitair Instituut
Raef Zreik, advocaat en professor aan het Ono Academisch College
47 Aangehaald in Micha Brumlik, Postkolonialer
Antisemitismus?, Hamburg [VSA] 2022, p. 9.
48 De stichting werd in 1998 opgericht door
de Oost-Berlijnse vertaalster en journaliste Anetta Kahane, lange tijd medewerkster van de DDR-staatsveiligheidsdienst
(1974-82) en de laatste DDR-commissaris voor buitenlanders na de hereniging, om rechts-extremisme en racisme te bestrijden.
De stichting is vernoemd naar Amadeu Antonio, een contractarbeider uit Angola in de DDR die door rechts-extremisten werd
vermoord. De stichting heeft een kapitaal van bijna 2 miljoen en een omzet van ongeveer 8 miljoen.
49 Micha Brumlik, Postkolonialer Antisemitismus?, p. 9.
50 De manier waarop Israël, in navolging van de
VS en het imperialisme in het algemeen, vertrouwt op het recht dat gebaseerd is op de macht van de sterkste, wordt aan
de krant Ha'aretz uitgelegd door het voormalige hoofd van de afdeling internationaal recht van de Israëlische
defensiemacht (IDF), kolonel van de reserve Daniel Reisner, nadat 89 Palestijnse politiestagiairs tijdens hun
diploma-uitreiking in de Gazastrook werden gedood door een gerichte luchtaanval: “Wat we op dit moment doen is een
herziening van het internationaal recht, en als je iets lang genoeg doet, zal de wereld het accepteren. Al het
internationale recht is gebaseerd op het feit dat iets wat vandaag verboden is, legaal wordt zodra genoeg landen het
doen.... Toen we het conflict met de Palestijnen begonnen te definiëren als een gewapend conflict, was dat een dramatische
ommekeer... Het kostte vier maanden en vier vliegtuigen om de gedachten van de Verenigde Staten over deze kwestie te
veranderen, en ik weet niet zeker of we de oorlog tegen terreur hadden kunnen maken tot wat we er nu van gemaakt hebben
zonder die vier vliegtuigen.” (Uri Blau/Yotam Feldman, “Operatie ‘Gegoten Lood’: Dit is hoe de militaire procureur de
IDF de overwinning gaf” [Hebreeuws], Ha'aretz, 23 januari 2009, geciteerd in Maya Wind, Towers of Ivory and Steel, p. 21.)
51 Jan-Christoph Kitzler, “Kritik aus Israel an
Antisemitismus-Resolution”, ARD tagesschau, 7 november 2024.